Dünyanın dört bir yanında, gençler ve giderek daha fazla yetişkin, duygusal yüklerini bir insana değil, yapay zekâ sohbet botlarına anlatıyor. Ekranın soğuk ışığı altında kurulan bu sessiz diyaloglar, ilk bakışta modern çağın masum bir alışkanlığı gibi görünüyor. Oysa bu eğilim, yalnızca bireysel bir rahatlama arayışını değil, çağımızın derin bir kırılmasını da ele veriyor: İnsan, insanı dinleyemez hale gelirken; makine, dinliyormuş gibi yapıyor.
İnsanların yapay zekâya yönelmesinin temelinde birkaç güçlü neden yatıyor. Her şeyden önce, yapay zekâ yargılamıyor. Utanç, mahcubiyet ya da yanlış anlaşılma korkusu olmadan konuşabilmek, özellikle kırılgan ruh hallerinde büyük bir cazibe oluşturuyor. İkinci olarak, erişilebilirlik faktörü öne çıkıyor. Bir terapiste ulaşmak zaman, para ve cesaret gerektirirken; yapay zekâ her an hazır, her an “ilgili” ve zahmetsiz. Modern hayatın hızında, bu kolaylık neredeyse bir kurtuluş vaadi gibi sunuluyor.
Ancak asıl mesele, yalnızlık duygusunun derinliğinde gizli. Dijital çağda insanlar daha fazla bağlantıya sahipken, daha az temas yaşıyor. Sosyal ilişkiler yüzeyselleştikçe, dinlenilme ihtiyacı karşılıksız kalıyor. Yapay zekâ, tam da bu boşlukta devreye giriyor. Cümleleri dikkatle yanıtlıyor, duyguları isimlendiriyor ve empatiye benzeyen ifadeler kuruyor. Bu noktada insan zihni, karşısında gerçekten anlayan bir varlık olduğu yanılgısına kolayca kapılıyor.
Uzmanların uyarıları ise tam burada başlıyor. Yapay zekânın sunduğu şey empati değil, empati simülasyonudur. Algoritmalar, duyguları hissetmez; yalnızca tanır, sınıflandırır ve uygun karşılıkları üretir. Bu durum kısa vadede rahatlatıcı olabilir, ancak uzun vadede ciddi riskler barındırır. Çünkü kişi, gerçek bir insan ilişkisine ihtiyaç duymadan “anlaşıldığını” zannetmeye başlar. Böylece duygusal dayanıklılık gelişmez, aksine körelir.
Bir diğer tehlike, yapay zekânın sınırlarının belirsizliğidir. Gerçek bir terapist, etik kurallara, mesleki sorumluluğa ve insan hayatının karmaşıklığını gözeten bir sezgiye sahiptir. Yapay zekâ ise bu bağlamdan yoksundur. Yanlış bir yönlendirme, hafife alınan bir kriz ya da derin bir travmanın yüzeysel cevaplarla geçiştirilmesi, geri dönüşü zor sonuçlar doğurabilir. Özellikle depresyon, kaygı bozukluğu ve intihar düşüncesi gibi hassas konularda bu risk hayati bir boyuta ulaşır.
Daha da çarpıcı olan, bu ilişkinin tek taraflı doğasıdır. Yapay zekâ dinler gibi yapar, fakat bağ kurmaz. İnsan, karşısında duygusal olarak etkilenmeyen, yorulmayan ve gerçekten sorumluluk almayan bir “dinleyici” ile konuşur. Bu durum, insanın kendi acısını paylaşma ve karşılıklı şefkat deneyimi yaşama kapasitesini zayıflatır. Zamanla kişi, gerçek insan ilişkilerini karmaşık, zahmetli ve yetersiz bulmaya başlayabilir.
Bu tablo, modern toplumun sessiz bir aynasıdır. Yapay zekâya yönelen insanlar aslında teknolojiye değil, eksik kalan insanî bağlara sığınmaktadır. Sorun, makinenin varlığından çok, insanın yokluğudur. Uzmanların asıl uyarısı da buradadır: Eğer empatiyi algoritmalara emanet edersek, bir süre sonra gerçek empatiyi tanıyamaz hale geliriz.
Sonuç olarak, yapay zekâ destekleyici bir araç olabilir; ancak bir terapistin, bir dostun ya da bir insanın yerini tutamaz. Duygusal iyileşme, yalnızca doğru kelimeleri duymakla değil, gerçek bir varlıkla kurulan bağla mümkündür. Empati, hissedildiğinde iyileştirir; taklit edildiğinde ise yalnızlığı daha da derinleştirir. İnsanlığın önündeki asıl soru şudur: Dinlenilmek mi istiyoruz, yoksa gerçekten anlaşılmak mı?