Tarih bazen savaşların hikâyesi gibi anlatılır. Oysa gerçek tarih çoğu zaman kaçırılmış barışların tarihidir. Çünkü bir savaş başladığında yalnızca şehirler yıkılmaz; aynı zamanda kurulabilecek medeniyetlerin ihtimali de toprağa gömülür.
Bugün Orta Doğu’nun kaderine baktığımızda, karşımıza yalnızca çatışmaların değil, aynı zamanda kaçırılmış fırsatların uzun gölgesi çıkar. Eğer farklı kararlar alınabilseydi, bugün Filistin, Lübnan, Suriye ve İsrail belki de dünyanın en güçlü bölgesel iş birliklerinden birini kurmuş olacaktı.
1948: İlk kırılma
Modern bölgesel gerilimin başlangıç noktası çoğu tarihçiye göre 1948 Arap-İsrail Savaşıdır.
Bu savaş yalnızca iki tarafın askeri mücadelesi değildi; aynı zamanda güven duygusunun kırıldığı ilk büyük eşikti.
Eğer o dönemde kalıcı bir siyasi uzlaşma sağlanabilseydi, Filistinliler ve İsrailliler belki de iki devletli bir düzen içinde birlikte yaşayabileceklerdi. Bu ihtimal zamanla giderek uzaklaştı.
1967: Haritaların değiştiği yıl
İkinci büyük kırılma ise Altı Gün Savaşı oldu.
Savaş sadece birkaç gün sürdü ama etkisi onlarca yıl devam etti.
Sınırlar değişti, işgal tartışmaları başladı ve bölge artık kalıcı bir güven krizinin içine girdi. O günden sonra barış görüşmeleri yapılsa bile taraflar arasındaki güvensizlik duvarı giderek yükseldi.
1990’lar: Umudun kısa baharı
Belki de en güçlü barış umudu 1990’larda doğdu.
Oslo Anlaşmaları imzalandığında dünya büyük bir iyimserlik içindeydi.
Birçok insan şuna inanıyordu:
Filistin ve İsrail artık iki devletli bir barışa doğru ilerliyordu.
Ancak suikastler, siyasi krizler ve karşılıklı güvensizlik bu süreci yavaş yavaş tüketti.
Barış masası dağıldı ve yerini yeniden çatışma aldı.
Eğer barış gerçekleşseydi…
Hayal etmek bile insanı düşündürüyor.
Bugün Doğu Akdeniz belki şöyle bir manzara sunabilirdi:
- Beyrut finans ve kültür merkezi olurdu.
- Şam ticaret yollarının kalbi olurdu.
- Tel Aviv teknoloji ve inovasyon başkenti olurdu.
- Kudüs ise üç dinin barış içinde buluştuğu evrensel bir şehir olurdu.
Enerji hatları, ticaret koridorları ve ortak pazarlar bölgeyi Avrupa ile Asya arasında dev bir ekonomik köprüye dönüştürebilirdi.
Savaşın görünmeyen bedeli
Savaşın maliyeti sadece yıkılan binalar değildir.
Kaybedilen şeyler çok daha büyüktür:
- kaçan yatırım,
- göç eden beyinler,
- büyüyemeyen şehirler,
- travma içinde büyüyen nesiller.
Bir toplum yıllarca savaşın gölgesinde yaşadığında, en ağır bedeli gelecek öder.
İnsanlığın önündeki soru
Bugün hâlâ aynı soru havada duruyor:
Bir bölge tarih boyunca kutsal kabul edilen topraklarda neden bu kadar uzun süre barışı kuramaz?
Belki de cevap şudur:
Barış sadece anlaşmalarla kurulmaz. Barış, toplumların zihninde ve kalbinde kök salmak zorundadır.
Ve tarih bize şunu öğretir:
Savaşlar güçlü liderler yaratabilir,
ama barış büyük liderler yaratır.
Belki bir gün, Orta Doğu’nun rüzgârı savaşın tozunu değil, barışın sesini taşıyacaktır. Çünkü medeniyetlerin gerçek büyüklüğü fethettikleri topraklarla değil, kurdukları huzurla ölçülür.